2017-07-09
Diplomatiyamız qarşısında duran yeni vəzifələr tarixi irsdən gələcəyə dogru

iyulun  9-u diplomatik  xidmət orqanlarının əməkdaşlarının  peşə  bayramıdır. AZƏRTAC bu münasibətlə Azarbaycan Respublikasmm xarici işlər naziri Elmar Məmmadyarovun qeydlərini  təqdim edir.

Minilliklərlə ölçülən  dövlətçilik ənənələrinə malik  Azərbaycanın  zəngin  diplomatiya  tarixi  var. Qafqaz Albaniyasının hökmdarı  Cavanşirin  çətin geosiyasi  mühitdə balanslaşdırılmış  diplomatiyası,  Atabəylər, Sirvanşahlar, Qaraqoyunlu dövl ətlə rinin diplomatik f əaliyytləri diplomatiya tariximizin unudulmaz  və şanlı səhifələridir.

Ümumiyyətlə, Az ərbaycanm  tarixi ipək  Yolunun üzərindəki  strateji movqeyi onun zamanın  beynəlxalq münasibtlərinin,   diplomatik  və  ticarət   əlaqələrinin    əsas   subyektlərindən  biri  olmasını  şərtləndirirdi . Ağqoyunlu Uzun  Həsənin   dövründə Azərbaycanın Şərq-Qərb  əlaqələrindəki   rolu  daha  da  artmışdı. Azərbaycan  ənəvi   əlaqələr saxladığı  Şərq ölkərindən  başqa, Avropa dövlətləri ilə də gcniş diplomatik münasibətlər yaratmağa müvəffəq olmuşdu. Xarici ölkələrlə aparılan danışıqlarda Uzun Həsənin anası - o zaman bütün Şərqlə yeganə qadın diplomat olan Sara Xatun mühüm rol oynayırdı.

Xanlıqlar  dövrü siyasi   pərakəndəliklə müşayiət  olunsa  da,   Azərbaycan  ərazisində ki  xanlıqlar  öz maraqlarından çıxış edərək yaxın və uzaq dövlətlərlə əlaqələr sax l ayaraq və diplomatik danışıqlar apanrdılar.

XIX əsrin əvvəllərindən  Azərbaycanın  Çar Rusiyasının tərkibinə  daxil  edilməsi  onu  sərbəst diplomatik fəaliyyətdən  məhrum  etmişdi.  1918-ci il  mayın 28-də Azərbaycan Xalq  Cümhuriy yətinin yaranmas1  il ölkəmiz yenidən müsəaqil   şəkildə beynəlxalq  münasibatlər sisteminə qoşuldu. Aəlrbaycan diplomatiyası  ilk add1mlarını atrakənm - 1919-cu ildə Bakıda 16 xarici dövlətin, o cümlədən  ABS, Boyüik  Britaniya, Fransa, italiya, isveç, İsveçrə. Belçika, İran, Polşa və Ukraynanm diplomatik nümay əndəliklə ri fəaliyyət gostrirdi.

1920-ci il in aprelinədək  Azarbaycanın Gürcüstan,  Ennanistan, iran, Türkiye,  Ukrayna va başqa yerlərdə diplomatik nümayand əliklari   və   Baş konsulluqlan   mövcud  idi.  Həmin ilin  yanvarın 11-də   Paris  Sülh Konfransında Xalq Cümhuriyyətinin müsəaqilliyi de-fakto tanınandan sonra Azarbayc n hökuməti  tərəfindən Qərbi Avropa və  Amerikada diplomatik nümayəndəllikəlrin  təsis edilməsinə dair qanun layihasi hazırlanmışdı.

Azelrbaycanın bolşevik Rusi yas1  tərəfindən işğalının ardınca 1922-ci il dckabnn  30-da Moskvada Birinci Ümumittifaq Sovetllər Qurultayında SSRi-nin  yaradılmı haqqında müqavil  imzalandı və Azərbaycanın müstəqil  xarici siyasi  fəaliyyəti  tamamilə dayandırıldı.  1923-ci.i il oktyabrın 8-də Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin əmri ilə Türkiyə və   iran  istisna olmaqla, Azərbaycanda fəaliyyat göstərən bütün diplomatik nüimayənndə liklər ləğv edildi.Yalnız ikinci Dünya müiharibəsinin  sonlarına  yaxın - 1944-cti ildə sovet  hakimiyyəti  özünün gcniş strateji maraqlanrını əsas götürərək digər respublikalarla yanaşı, Azərbaycan SSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığını da. Yaratdı.  Lakin bu orqan uzun illər boyu yalnız formal mövcud oldu.SSRİ-nin  dağılması nəticəsində  XX əsrdən yebnidən  öz müstəqilliyini əldə edən  Azərbaycan suverenliyinin mühüm atributlarından biri kimi xarici siyasət fəaliyyətini müəyyənləşdirməyə başladı.Keşməkeşli   tarixi  dövrdə  ümummilli  lider  Heydər  Ə1iyevin  Azərbaycan  xalqının  israrlı   təkidi  il ə hakimiyyətə qayıdışından sonra bütün sahəlardC} həyata keçirilən milli dövlətçiliyin qurul ması prosesi Xarici İşlər  Nazi rliyi sistemini da əhatə etdi. Strateji baxışa, uzaqgörənliyə və dərin düşüncəyə malik olan Ulu Öndar tərəfindən   tarixi     i rsdən   və  yerləşdiyimiz  geosiyasi  mövqeyin özəlliklərindən çıxış edərək Azərbaycanın çox istiqamətli və tarazlaşdırılmış xarici siyasət strategiyası formalaşdı.

Heydar Əiyev  irsi əsasında  Prezident İlham Ə1iyev  tə rəfindən bu gün  Azərbaycanın milli maraqlarına əsaslanan  çoxistiqamatli   və  dinamik  xarici  siyasə ti  uğu rla  davam  etdiri lir,  ölkəmizin inkişafının  yen i mərhələsi,  dövrün  tələblərinə uyğun olaraq  yeni strateji  hədəfla r müəyyən  edilir və həyata keçiri lir.

Bu il 28 may - Respublika Günü  münasibatilə rəsmi  qəbulda məzmunlu və əhatəli  nitq ilə çıxış edən Prezident  İlham  Əliyev   müsəlman  dünyasında   ilk  demokratik  respublika  ola raq  Azərbaycan  Xalq Cümhuriyyətin in  yaranması  və    xa rici   müdaxilə  nəticəsində  süqutu,  Sovet  ittifaqının  dağılması ilə Azərbaycanm yenidən öz müstəqilliyinə qovuşması, xalqm təkidi i lə ulu öndar Heydər  Ə1iyevin hakimiyyətə yenidan  qaytdan  kimi  xalqımız   üçün  taleyüklü  məsələlərə  nəzər   salaraq   xarici  si yasətimizi  belə səciyyələndirib: ''Aəarbaycan xarici siyasət sahəsində böyük uğurlar əldə edib. Biz beyəalxalq arenada öz mi l li maraqlanmizı bundan sonra da müdafiə edəcəyik. Biz bu gün dünyada çox boyük hörmətə malik olan ölkə kimi tannınırıq. Bizimlə əməkdaşlıq etmək istəyən ölkələrin sayı artır. Ermən i sta ndan başqa heç bir ölkə ilə

ikitərəfli  formatda bizim problemimiz yoxdur. Biz bir çox tərəfli əməkdaşlıq fonnatl an irəli sürürük".

Milli maraqlara söykənən bu xarici siyasət əsasında Azərbaycan regionda və onun hüdudlarından kənarda meh riban qonşuluq, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq və tərəfdaşlıq  mühiti formalaşdırmağa  nail olub. Hərbi ­ si yasi  blokların üzvi olmayan Azərbaycan bu xoşməramlı siyasət vasitəsi ilə y umşaq təhlükəsizlik  mühi ti yaradıb, qüvvələrin hesabına təhlükəsizliyin "istehlakçısı"  kimi deyil,  oz gücü hesabına regionda təhlükəsizliyinn "istehsalçısı" va təminatçısı  rolunda çıxış edir. Azərbaycan layiqli və etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunur. Ölkəmizin Latın Amerikası, Afrika va Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə genişlənən əməkdaşlıq həyata keçirir qarşlıqlı Azərbaycan ilə tərəfdaşlıq etmək istəyən ölkələrin  sayının a rtmasının ayd ın  göstəricisidir.

Siyasi  nəzəriyyəçi Cozef  Nay m  təbirincə desək, Azarbaycanın  yürütdüyü bu  siyasət "Smart  Power" adlandırıla bilərdi. Amma bu cur çətin  regiooda və siyasi, iqtisadi, hərbi böhranların tüğyan etdiyi nizamsız dünya düzənində Azərbaycanı n milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasət  həyata  keçirilməsini  və təhlükəsizliyini təmin etma qabiliyyətinin mahiyyət və leksik baxımdan "intelligent Power" adland ırması  bütövlükdə daha düzgün olardı.

Proq ram  va  konsepsiya  xaraktcrli  nitqində  dövlətimizin   ba şçısı tarixi  irsimizi   va  müasir  beynəlxalq münasibəti ilə sisteminin təhdid  və 9agm$lanm  nəzərə salaraq xarici siyasətimiz qarşısında ycni vəzifə və tapşırıqlar müəyyən edib ki, bunlar da aşağıdakı şəkildə təsadüf oluna bilər

- Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin  beynəlxalq hüququnun norma və prinsipləri, BMT Təhlükəsizlik Şurasmm qətnamələrinə uyğun olaraq Azdrbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınması sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyü və suverenli yi əsasında həll edilməsi

-  Azərbaycanda daxili  risk  mövcud olmadığını və əsas   tahlükələrin ölkəmizin xariicndə formalaşdığını nəzərə  alaraq,  düzgün siyasət və zəruri tədbirlər  ölkəmizin  xaricdən olan  risklərdən qorunmas1 və təhlükəsizliyin təmin edilməsi;

-  Dövlətlərin daxili işlərinə  qarışmamaq  va  xarici müdaxiləni inkar edən dövlətlərarsı münasibətlərin dəstəklənməsi

-  Azərbaycanın mi lli  maraqlarma  və  xalqın  mənafeyinə cavab verdiyindən  beynəlxalq hərəkətlərdən və təşəbbüslərdən kənar durması və   milli maraqlanmıza əsasl anan siyasətin davam etdiri l məsi;

Azərbaycanın   beynəlxalq     t əşkilatlarla   uğurlu əməkdaşlığıınn və çoxtərəfli diplomatiyamızın                           genişləndirilməsi

- Milli-mənəvi və dini dəyərlərimizə sadiq olaraq və əsrlər boyu formalaşan zəmgin təcrübəmizdən çıxış edərək dinlər və mədəniyytlərarsı dialoq və multikulturalizmin təşviq edi lməsi;

- Diünya maliyyə -iqtisadi bohran və neftin  qiymətinin aşağı düşməsi  fonunda milli iqtisadiyyatın rəqabət   qabiliyyətinin artırılması, ixracın genişləndirilməsi və yeni bazarlara çıxışın əldə edilməsi

- TANAP və TAP layihələrinin qrafikə uyğun olaraq inşasının başa çatdırılması və Cənub Qafqaz Dəhlizinin f əaliyyətə başlaması;

- Şərq-Qərb va Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri üzrə işlərin yekunlaşdırılması Dünyada hökm  sürən bohran və münaqişələrin,soyuq  müharibə dövrü üçün xarakterik geosiyasi çəkişmələrin gərginləşməsi, terrorizmin yeni forma və nahiyyətlərinin meydana çıxması habelə assimmetrik hədə və təhdidlərin fonunda dövlətimizin başçısı tərəfindən xarici siyasət sahəsində müəyyən  olunan strateji hədəflər dövrün tələblərini ozündə ehtiva edir və uzunmüddətli  perspektiv dövlətimizin davamlı inkişaf və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədi daşıyır.

Dövlət başçısının proqram xarakterli nitqində qeyd olunduğu kimi, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin  həlli xarici siyasətimizin əsas prioriteti olmaqda davam edir. 200 ildan artıq bir dövr ərzində formalaşdırılan  "böyük Ermənistan"   ideologiyasının siyasi-hərbi                                    müstəviyə    keçiirilərk  Ermənistanın Azərbaycana qarşı  gücdəm istifadə etməklə müharibəyə başlaması  və  nəticə etibarı ilə ərazilərimizin  20 faizini  işğal etməsi və bir milyondan artıq soydaşımızı etnik təmizləməyə məruz qoyması təhlliəasizliyimiz üçün ən başlıca təhdiddir.

 

Müinaqişənin  həllində  Azərbaycanın  mövqeyi  qəti  və  prinsipial  xarakter  daşıyır  -  Dağlıq  Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz  hissəsidir.  Azərbaycan işğal  faktı ilə  heç zaman  başlamayacaq,  heç  zaman  öz ərazisində ikinci erməni dovlətinin yaradılmasına imkan verməyəcək. Azərbaycan xalqının iradəsi əsasmda dovlətimizin  başçısı tərəfindən  danışıqlar prosesində Azərbaycanın strateji  mövqeyi məhz  bu şəkildə qoyulub. İyulun 4-da Füzuli rayonunun Alxanlı kəndindində mülki  insanlar ağır silahlardan hədəfə alaraq, azyaşlı  qızcığazın, onun nənəsinin olümünün və digər qadının yaralanmasının səbəbkarı olan  Ermənistan əslində bir daha özünün  əsl xislətini,  təxribatlar  yolu ilə danışıqlar  prosesini  və həmsədrlərin səylərini pozmaq siyasətini sübut  etmiş oldu.

 

Ötən müddət ərzində  proaktiv strategiya əsasında siyasi-diplomatik, hərbi, informasiya, humanitar və digər sahələrdə  Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin qarşısımın almması  və ifşa  edilməsi üçün mühüm   tədbirlər görülüb. Bu tədbirlər aşağıdakı uğurları təmin edib:

 

- Ermənistan istisna ohnaqla,bütün  beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri  daxilində ərazi  bütovlüyü  va suverenliyini tanıyır, dəstəkləyir və hörmətlə  yanaşır. Bu mövqe BMT Təhlükəsizlik  Şurasmm  məlum   qətnamələri, ATƏT,  islam əməkdaşlıq  Təşkilat,  Avropa Şurası, NATO, Qoşulmama Hərəkat  və digər beynəlxalq təşkilatlarm qətnamə və qərarları, habelə ikitərəfli əsasda digər digər dövlətlərin  bəyanatlarında və ikili sənədlərində təsbit olunub;

 

-  Errnanistanın Azərbaycan  ərazilərini   harbi  işğalın  siyasi  müstəviyə daşımaq  və  hətta  işğala   öz müqəddəratını təyin  etmək  donu  geyindirərək   legitimləşdirmə   cəhdləri  iflasa   uğrayıb.  Beynəlxalq icti –maiyyət  Ermənistanın gücdən istifadə   edərək   Azərbaycan ərazilərini hərbi  yolla  işğal   etməsinin nəticələrini tamama1ayıb  və heç zaman da tanınmayacaq. Əksinə, BMT TŞ-nin məlum qətnamələrində İƏT-in qətnamə və  bəyanatlarında və digər beynəlxalq qurumların sənədlərində Azərbaycan  ərazilərinin işğalı və gücdən istifadə  edərək dövlətlərin  tanınmış  sərhədlərinin dəyişdirilməsi cəhdləri pislən ilir;

 

- ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri və bütün beynəlxalq  ictimaiyyət işğala  əsaslanan  mövcud status­ kvonu qəbuledilməz  va qeyri-davalı hesab edir və onun dəyişdirilməsinə  ciddi  çağırışlar  edir. Status­ kvonun dəyişdirilməsi, ilk növbədə, işğal  faktının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur;

 

Münaqşənin  mərhələli şəkildə  həllinin  siyasi-huquqi əsasları  formalaşdırılıb  və  bu, bütün   beynəlxalq ictimaiyyətə məlumdur. Bu, beynəlxalq  huququn norma va prinsipləri, BMT TŞ-nin məlum qətnamaləri, Helsink1  Yekun Aktına  əsaslanaraq,  Ermənistan  qoşunlarının  Azərbaycanın  işğal  olunmuş əraziləri ndən çıxarılması, Azərbaycamn   beynəlxalq səviyyədə    tamnmış sərhədləri   daxilində    ərazi  bütövlüyü    v;:> suverenliyinin təmin olunması, azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünlərin, o camlədən  Dağhq Qarabağın azərbaycanh  icmasının öz  doğma  torpaqlarına qayıtması və    Azərbaycanın sərhədləri daxilində Dağlıq Qarabağın erməni və az rbaycanlı icmasının muxtar şəkildəl birgə və yaşayışını nəzərdə tutur;

- Ermənistan danışıqlar prosesində dalana dirənmiş vəziyyətdədir.  Ermənistanın işgal olunmuş Azərbaycan

ərazilərindən öz qoşunlanm  çıxarmaqdan başqa yolu yoxdur. Ona gorə də Ermənistan çabalayaraq  siyasi­

hərbi   təxribatlarla   diqqəti əsas    hədəfdən  yayındırrnağa və texn məsələlər yönəltməyə çalışaraq danışıqlara əngəl yaratmağa cəhd göstərir;

-  Azərbaycan  ərazilərinin Ermənistan  tərəfindən müvəqqəti    və  taktiki işğalı Ermənistanın  geosiyasi və geoiqtisadi təcridini və strateji məğlubiyyətini şərtləndirərək, onu regional layihələrdən  kənarda qoyub və bu olkənin siyasi, hərbi, iqtisadi, social və demoqrafik resurslarını tükətməkdədir. Həmçinin suveren dovlət kimi Ermənistan öz mövcudluğunu ciddi sual  altına qoyub;

- Siyasi-hüquqi vasitələrlə   Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən  Ermənistamn həyata keçirdiyi qeyri­ qanuni əməllərin qarşısı alınır və  beynəlxalq səviyyədə Ermənistanm bu kimi hərəkətləri ifşa olunur. Milli və beynəlxalq hüquqi təqib mexanizmləri ilə bu sahədə ciddi nailiyyətlər əldə edilib;

-  Ermənistanın Azərbaycana  qarşı  təcavüz,  işğal və    etnik  təmizləmə siyasəti,  həmçinin   işğal  edilmiş

ərazilərdə  mülki Azərbaycan əhalisinə qarşı dovlət  səviyyəsində törətdiyi terror,hərbi və  bəşəriyyət əleyhinə cinayət  əməllərinin   ifşası  nəticəsində  erməni   yalanları üzə çıxarılıb və  Ermənistanın  bir dövlət olaraq beynəlxalq   səviyyədə mənəvi  dayaqları və    imici əsaslı şəkildə sarsı1ıb. Beynəlxalq   ictimaiyyət Ermənistanın işğalçılıq siyasti  və   erməni  yalanları barədə  aydm fikir formalaşdırılıb.  Alxanlı kəndindətdiyi t;;>xribatla Erm;;>nistan  novb::)ti d;;>fCl oziini.i if$a etdi.

 

Qeyd  olunan istiqamətlərdə qazanılan  nailiyyətlərdən    çıxış edərək və  münaqişənin həlli   ilə   əlaqədar başçısı tərəfindən  qoyulmuş vəzifələrə  uyğun olaraq, Ermənistanm  işğalının  nəticələrinin aradan qaldırılması və   ölkəmizin beynəlxalq  səviyyədə tanınmış sərhədləri   daxilində ərazi  bütövlüyü  və  suverenliyinin təmin olunması  üçün ardicıl və  proaktiv fəaliyyət bundan sonra da davam etdiriləcək.

 

Ermənistanın   təcavüz və  işğalının  timsalında ənənəvi  təhlükə üzləşən  Azərbaycan müasir dövr üçün xarakterik olan xaricdən qaynaqlanan yeni və asimmetrik risk və təhdidləri də ciddi surətdə  nəzərə alır və onların qarşısını almaq üçün  zəruri  tədbirlər   görür. Bu gün Azərbaycanda   daxili risk mənbələri  mövcud deyil. Olkəmizin  hüquq-mühafizə  və xüsusi  xidmət orqanlanrının yüksək peşəkarlığı   ilə  bərabər,  Prezident İlham Əliyev tərəfindən  qeyd edildiyi kirni, Azərbaycandaki sabitliyin fundamental əsasları  düzgün sosial ­ iqtisadi siyasət,  inklüziv,  multikultural cəmiyyətin  qurulrnas1 və  bu xüsusda atlılan  davamli və düz.in addımlar təşkil  edir. Həmçinin Azərbaycanda  statik, məhz  ölkənin inkişafı, xalqın rifahının günbəgün yaxınlaşması,  hüquq və  azadlıqların qorunmasm1  drth;mdir;;,n tdhli.ibsizlik siyas;;,ti  yi.iriidi.ili.ir.

 

Daxili və xarici siyasət bir-biri ilə   üzvi şəkildə  bağlı olduğu üçün xarici siyasətimiz milli müdafiənin ön xətti kimi qlobal təhlükəsizlik və təhdidlərin  ardıcıl şəraitdə xaricdon olan risklərin vaxtmda müəyyən  edilməsi, diplomatik metod və vasitələrlə onların qarşısının almması, ölkəmiz ətrafında xoş mühitin formalaşdırılması və düzgün  təhlil və    proqnozlarla  Azərbaycanın  maraqlarına cavab  verməyən  beynəlxalq hərəkət və təşəbbüslərə qoşulmamasını təhmin etməkdə davam edir.

 

Azərbaycan    t əhlükəsizliyin    bolünməzliyi     prinsipindən    çıxış     edərək,     beynəlxalq    təhlükəsizliyin gücləndirilməsi,  terrorizm və onun  bütün  forma və   təzahürləri  radikalizm və   ekstremizm, kütləvi  qırğın silahlarının  yayılması   və    bu  kimi  hallara  münbit şərait  yaradan  münaqişələrin   köklü həll   edilməsi istiqamətində beynəlxalq birliyin ikitərəfli  və çoxtərəfli əsasda olan kollektiv səylərini yaxndan  dəstəkləyir. Azərbaycan bu istiqamətdə movcud beynəlxalq mexanizm və vasitələrin  gücləndirilməsi və effektivliyinin artırılması  işinə də öz töhfəsini verir.

 

Dovlətdaxili  münasibətlərdə   olduğu kimi, dövlətlərarası münasibətlərdə qanunun  aliliyi təmin edilməli, bütün  dövlətlər   BMT nizamnaməsi  və beynəlxalq   hüququn   norma və   prinsipləri  əsasında üzərinə düşən öhdəliklərini  yenrinə   yetirməlidirlər.   Azərbaycan    qanunun  aliliyinə  əsaslanan   beynəlxalq  münasibətlər sisteminin qurulmasın tərəfdarıdır və bu kimi səyləri  dəstəkləyir. II Dünya müharibəsindən sonra BMT-nin ya.radılma.sı və ümumiyyətlə beynəlxalq münasibətlərin sürətlə təsisatlanması, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin  məcəlləşdirilməsi  müharibə  riski və təhlükələrini   azaltsa da,  tam şəkildə  aradan qaldıra bilməyib. Təssüflər olsun ki, II Dünya müharibəsində olduğu kimi, qonşu dövlətə qarşı güc tətbiq  etmək onun ərazisini  işğal edən  Ermənistan  kimi dövlət  hələ də var. Həmçinin  digər  dövltlərin  dax i li işlərinə müdaxilə  olunması və öz  iradəsinə  tabe  etdirilməsi,  yeni  qeyri-sabitlik  ocaqlarının  və münaqişələrin yaranmasına gətirib çıxarıb. Azərrbaycan heç  bir dövlətin daxili işinə qarışmır və öz daxili işlərinə də digər dövlətlrəin qarışmasını qəbul etməyəcək.

 

Bununla  bərabər ədalətli və təhlükəsiz beynəlxal münasibəltəlr   sisteminin  qurulmasının  mühüm təməllərindən  birini mədəniyyətlər və   sivilizasiyalararası dialoqun, multikulturalizmin təşviqi təşkil edir. Təssüflər olsun ki, muasir dünyada sivilizasiyaların toqquşmasını nəzəriyyədən praktikaya keçirmək istəyən şəxslərin sayı artmaqdad1r. Çoxəsrlik tolerantlıq ənənələri və uğurlu  dövlət  siyasəti ilə  multikulturalizmin

nəinki  mövcudluğunu, hətta   inkişafını  təmin  edən  Azərbaycan  bu  təcrübə   və model  əsasında  qlobal səviyyədə   sivilizasiyalar  və    mədəniyyətlərarası   dialoq  prosesini  yaxından  dəstəkləyir.   Birinci  Avropa

Oyunları,  BMT-nin  Sivilizasiyalar  Alyansının  Bakı Forumu,  Mədəniyətlərarası   dialoq  forumu və bütövlükdə Bak1 Prosesi, IV islam Həmrəyliyi Oyunlarının keçirilməsi Azərbaycanın bu məqsəd və məramının inkişafı naminə verdiyi töhfələrdir.

 

Xarici siyaətimiz qarşısında dövlət  başçısı tərəfindən  qoyulan növbəti  tapşırıqlardan  biri də  beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi və genişləndirilməsidir.  Beynəlxalq münasiəltlər sistemindəl

çoxtərəfli  diplomatiya birtərəfli  addımları  üstəməli,  ərazisindən və əhalisinin sayından asılı olmayaraq, bütün 

dövlətlərin səsi eşidilməli və kollektiv qərarlar  qəbul edilməlidir. Bu baxımdan Azərbaycan çoxtərəfli

diplomatiyanın və  beynəllxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsinə çalışacaq. Universal beynəlxalq təşkilat kimi burada əsas hədəf BMT və  onun ixtisaslaşmış təşkilatlarıdır. 25 illik dövr ərzində Azərbaycan və BMT arasında faydalı və səmərəli əməkdaşlıq qurulub. Bundan və Azərbaycanın 20 I 2-2013- ci illər BMT TŞ-nin  qeyri-daimi  üzvlüyü   təcrübəsindən çıxış edərək,  Azərbaycan  BMT sistemində islahatlar  aparılması və     müasir  dövrün tələblərinin    uyğunlaşdırılması  istiqamətindəl   səyləri  yaxından dəsətkləməkdə davam edəcək.  2016-cJ   ilin  iyun aymda  Azərbaycan  BMT  BaŞ Məclisinində keçirilmi səsvermədə  iştirak edən 184 üzv dövlətlrədən 176-nın səsini  qazanmaqla, 2017-2019-cu illər üçün BMT-nin iqtisadi və  Sosial Şurasma üzv seçildi. ECOSOC davamlı inkişafa dair peşəlkar müzakirələr aparmaq üçün mərkəzi platfonna olmaqla, biz beynəlxalq inkişafa töhfə vermək üçün əlavə imkan yaradacaq.

 

BMT  Baş Məlclisindən  sonra           120  dövlətin iştirak  etdiyi  Qoşulmama  Hərəkatının   böyük  beynəlxalq platformadır. 2011-ci ildə Azərbaycan   Qoşulmama Hərəkatına  üzv  oldu. Qoşulmama  Hərəkatı  yarandığı vaxtdan  bəri   beynəlxalq sülh  və     təhlükəsizliyin    güicləndirilməsində  əsaslı   rol  oynayır. Qoşulmama Hərəkatına üzv olan ölkələrin dövlət və   hökumət  başçılarının keçən il sentyabrın  13-18-də  Venesuela Bolivar Respublikasının Marqarita adasmda keçirilmiş XVII Sammitini n yekun sənədlər 2019-cu ildə XVlll Zirvə toplantısının  Azərbaycanda keçirilməsi   barədə  qərarlar  qəlbul  olunub. 2019-cu ilda Baktda keçiriləcək  XVIII Sammit həm də rəmzi xarakter daşıyacaq. Belə ki, Avropa  qitəsi 1 989-cu il Belqrad Sammitindən 30 il sonra Qoşul- mama Hərəkatma üzv ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının görüşünə yenidən ev sahibliyi imkam qazanacaq. 2019-2022-ci illər  ərzində Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatma sədrlik edəcək.

 

Bundan əlavə, Azərbaycan üzv olmadığı, amma müvafiq mexanizmlərlə əməkdaşlığa malik olduğu Avropa ittifaqı,  NATO,  Körfəz Əməkdaşlıq Şurası, Ərəb Dövlətləri Liqası, Şanxay Əməkdaşlqı Təşkilatı, Afrika ittifaqı, Amerika Dovlətləri Təşkilatı və digər  təsisatlarla   əlaqələrini   daim  inkişaf  etdirəcək.   Həmçinin Azərbaycan üzv olduğu regional təşkilatlar, o cümlədən  ATƏT, İƏT,  iqtisadi əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Şurası, Müstəqil  Dövlətlər Birliyi, GUAM, Avropa Şurası, Qara Dəniz iqtisadi  əməkdaşlıq Təşkilatı  və digər qurumlar çərçivəsində  əməkdaşlıq imkanlanrının genişləndirilməsi üçün səylərini artıracaq.

 

Müstəqillik illərində Azərbaycanın beynəlxalq problemlərə yaxından bələd olan peşəkar diplomatları yetişib. Onların sırasında gənclər üstünlük təşkil edir. Qarşıdakı dövr ərzində üzv olduğumuz beynəlxalq təşkilatlaırn idarəetmə sistemində peşəkar kadrlarla təmsil olunmaq və  bu yolla onların işinə verdiyimiz töhfələri daha da artırmaq niyyətindəyik.

 

Ölkəmizdə aparılan köklü iqtisadi islahatlar və  qeyri-neft sektorunun inkişafı fonunda iqtisadi diplomatiya konsepsiyamız daha boyiük aktuallıq kəsb etməkdədir. Bu mənada Azərbaycanm xarici iqtisadi əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi, ölkəmziin iqtisadi potensialının xaricdə                       təş viq      olunması,   qeyri-neft  sektorunun şaxələndirilməsi, ixracın təşviqi və   genişləndirlməsi, xarici sərmayələrin ölkəmizə cəlb edilməsi, tərfdaş ölkələrdə  Azərbaycan sərmayələrin yatırılmasının təşfiqi, işgüzar dairərəlin  nümayəndələrinin  səfərlərinin təşkili , iqtisadi əməkdaşlqı üzrə Azərbaycanın  xarici dövlətərlə birgə  hökumətlərarası  komissiya və işçi qrupların  iclaslarının  keçirilməsi,   ölkəmizdə  istehsal olunan məhsul və xidmətlərin   yeni  bazarlara çıxarılması, eyni zamanda, xarici ölkələrdə  tətbiq  olunan müasir texnologiyaların ölkəmizə cəlb  edilməsi iqtisadi diplomatiyamızn gündəliyində əsas  istiqamətlərdir. Bu xüsusda Xarici İşlər Nazirliyi iqtisadiyyat Nazirliyi və  digər aidiyyəti dövlət qurumları ilə birlikdə Hökumətlərarası  Birgə Komissiyanın iclasının keçiril- məsi,  biznes  forumlarının   təkil  edilməsi üçün aparır.  İikitərəfli   iqtisadi  əlaqələrinin    inkişaf etdirilməsində  turizm sahəsində əməkdaşlıq da  mühüm yer  tutur. Mədəniyyət  va Turizm Nazirliyi və ölkəmizin  diplomatik   nümayəndəlikləri   Azarbaycanın  turizm  imkanlarının   tanıdılması  üçün  turizm baxımından cəlbedici ölkələrda birgə aparırlar.

 

Azərbaycanın təşəbbüskarı  olduğu və  həyata keçirdiyi enerji və nəqliyyat  layihələri  regional əməkdaşlığa töhfə verib. Biz Şimal –Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin həyata keçirilməsində fəal şəkildə iştirak edirik. Transxəzər  beynəlxalq marşurutunun yaradılmasi və tezl iklə istifadayə  verilməsi, Bakt-Tbilisi -Qars dəmir yolunun tikintisi əhəmiyyətli layihələr sırasındadır. Çinin İpək  Yolu İqtisadi Kəməri konsepsiyasının tam realığa çevrilməsi Bakt-Tbilisi-Qars layihəsini  regionun an vacib infrastrukturları sırasına qoşacaq.

Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin tərkib hi ssəsi  olan Qəzvin-Rəşt-Astara (iran)-Astara (Az;ərbayca n) dəmir

yolu layihəsinin iqtisadi artırma yeni stimul verəcəyinə, layihəyə cəlb olunan ölkələr, eləcə  də bütün region üçün nəqliyyat imkanlarının genişləndirəcəyindən əminik.

 

Azərbaycan irimiqyaslı enerji  layihəsi olan Canub Qafqaz Dəhlizinin təşəbbüskarıdırr. TANAP/TAP layihələri bu dəhlizin  mühüm tərkib hissələridir.  Bu, enerji əməkdaşlığı və enerji təhlükəsizliyi layihəsidir. Amma enerji və nəqliyyat dəhlizləri yalnız enerji və yükdlərin daşınması demək deyil.  Bu , hərtərəfli əməkdaşlıq dəhlizləridir.  

"Cənub  Qafqaz  Dəhlizi"  layihəsinin üzvləri  Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə,  Bolqarıstan, Yunanıstan,  Albaniya və  İtaliyadır. Əminik   ki, sonrakı mərhələdə   digər  Balkan ölkələri   də  layihəyə qoşulacaq. Qarşıda qoyulan vəzifəyə  uyğun olaraq məqsədimiz TAN AP/TAP layihələrinin  qrafikə uyğun olaraq vaxtında istismara verilməsinin təmin olunmasıdır.

 

Dövlətimizin başçısı  tərəfindən  milli maraqlanmıza uyğun olaraq xarici siyasətimiz qarşısında  qoyulan strateji               tapmaqlar     orta    və    uzunmüddətli   dövr            ərzində         müstəqilliyimizin        və      suverenliyimizin möhkamləndirilmdsi,             təhlükəsizliyimizin     təminat     və     Azərbaycan    xalqının    rifahının     daha    da yaxşılaşdırılması, regionda sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunması, iqtisadi inkişaf, ölkəmizin  beynəlxalq səviyyədə nüfuzunun və  çəkisinin daha  da  artırılmasna  xidmət  edən  vahid  dövlət  siyasətinin  tərkib hissələridir. Bu vəzifələrin hayata keçirilməsi müstəqil, çox istiqamətli və tarazlaşdırılmış xarici siyasətimizi n qarşılıqlı  hörmət  və bir-birinin daxili  işlərinə  qarışmamaq  təməl   prinsiplə ri əsasında davam etdirirlər ki, ikitərəfli  əsasda  və  beynəlxalq  təşkilatlar   çərçivəsində   tərəfdaşlarla   birgə   fəaiyyaəimizin   daha  da artırılması və yeni təşəbbüslərlə çıxış edilməsini, həmçinin dövrün tələblərinə uyğun olaraq fəal humanitar, enerji, nəqliyyat, iqtisadi və  rəqəmsal diplomatiya tədbirlərini özündə eh tiva edir.

Əmin  etmək istərdim  ki, Xarici İşlər Nazirliyi Prezident  İlham Əliyev tərəfindən  göstərilən etimadın və xarici siyasətimiz qarşısında qoyulan vəzifələr və  tapşırıqların layiqincə yerinə yetirilməsi üçün qarşıdan gələn dövr ərzində də səylərini əsirgəməyəcək.

 

Diplomatik xidmət  orqanlarının  əməkdaşalırnın  peşə  bayramı münasibəti ilə  bütün XİN  kollektivini təbrik edirəm.

Elmar Məmmədyarov

Azarbaycan Respublikasmm xarici işlər na ziri

növbəti xəbər əvvəlki xəbər